De zuivelmarkt: tussen crisis en kansen

De zuivelmarkt beleeft woelige tijden. Na jaren van economische meewind voor de melkveehouders, staan de melkprijzen onder druk. Net als het gehele voedselsysteem is ook de zuivelmarkt een globaal systeem, onderhevig aan de grillen van de geopolitiek. De huidige internationale spanningen onderlijnen het belang van lokale productie op grote schaal om voedselzekerheid te blijven garanderen. De zuivelsector gaf in het recente verleden al herhaaldelijk blijk van een grote weerbaarheid, en trekt zich zelfs in deze turbulente periode op aan de perspectieven, die ondanks alles gunstig blijven.

Zuivelmarkt onder druk 

Onder meer door een zeer hoge melkproductie in de grote exporterende regio’s (met name in de VS), een onverwacht hoge productie in Noord-West Europa als gevolg van een verschuiving van de kalvingscyclus door de blauwtonguitbraak in 2024, en een sterke euro die export bemoeilijkt, is er momenteel een onevenwicht tussen vraag en aanbod aan zuivelproducten op de Europese markt. Hierdoor dalen de noteringen van met name boter en room in snel tempo. Gezien de uiterst lage marges waarmee zuivelverwerkers werken (1,03% in 2023), was een correctie voor de prijs van rauwe melk onvermijdelijk. Deze is nu ingezet. In oktober dit jaar zakte de reële melkprijs voor het eerst onder de €50/100 liter, en de bodem is nog niet bereikt. 

Voedselzekerheid? Hoeveelheid telt

In het licht van dit huidige onevenwicht tussen aanbod en vraag klinkt het wat vreemd, maar net daarom is de boodschap des te relevanter: productie in grote hoeveelheid is belangrijk. De internationale orde verhardt. Met de groei van staatskapitalisme in landen als China en Rusland verschuift de geopolitiek van waarde- naar belangengedreven relaties, waarbij handelsakkoorden instrumenten van macht worden. Zo maakte de oorlog in Oekraïne, waarbij Rusland graan en kunstmest als geopolitiek drukmiddel gebruikte door handelsroutes te blokkeren, pijnlijk duidelijk hoe kwetsbaar het mondiale voedselsysteem is. 

Omdat we als Europa steeds meer op onszelf aangewezen zullen zijn in een wereld die uiteenvalt in geopolitieke blokken, is het essentieel dat we onze kennispositie versterken en technologie en innovatie benutten om het verlies aan kwantiteit (o.a. door de klimaatcrisis) te compenseren. Want voedselzekerheid vraagt kennis, productiecapaciteit, én schaal. 

Natuurlijk is het naast schaal ook belangrijk om als weerbare sector ook in te zetten op een gedifferentieerd productgamma. Dat de Belgische zuivelsector dit de afgelopen decennia reeds deed, blijkt uit de evolutie van de zuivelproductie tussen 2005 en 2024 (uitgedrukt in melkequivalenten), die onder meer een daling van 9 procentpunten van melkpoeder en een stijging van 9 procentpunten in kazen aantoont:   

Melkveehouder kon buffer aanleggen

Belangrijk te benadrukken is verder de historisch hoge melkprijs van de afgelopen periode. De afgelopen jaren waren hierdoor economisch uitzonderlijk gunstig voor de melkveehouderij, zoals blijkt uit de Vlaamse en Waalse melkveebarometers. Volatiliteit is inherent aan de globale voedselsystemen, en de economische meewind van de afgelopen jaren liet melkveehouders toe om te investeren en een buffer op te bouwen voor mindere tijden.

Perspectieven voor melkprijs: positief 

De landbouwmarkten reageren steeds sterk op kleine overschotten of tekorten. Ook nu is dat het geval. Daarom is het belangrijk niet te overreageren, maar ook de perspectieven van de komende jaren in rekening te brengen. Zuivelexpert IFCN voorspelt een wereldwijde stijging van de zuivelconsumptie met 15%. De vraag zal met name stijgen in regio’s die niet zelfvoorzienend zijn. Daarnaast botst de melkproductie in onze regio’s, met name door milieubeperkingen zoals het stikstofdecreet, op haar limieten. Deze combinatie van factoren zorgt er dus voor dat de perspectieven voor de melkprijs positief blijven.